Cultuur

Heeft zich hier een multicultureel drama voltrokken?

Het was „de grootste bedreiging voor de maatschappelijke vrede”. Een onoverbrugbare tweedeling dreigde te ontstaan tussen autochtonen en migranten – de laatste groep weggezakt in de onderklasse, zonder diploma, zonder werk, de taal niet sprekend. En de politiek liet het gebeuren.

Dat stelde publicist Paul Scheffer in zijn essay ‘Het multiculturele drama’, precies twintig jaar geleden verschenen in NRC. Weinig essays hebben zó’n invloed gehad op het publieke en politieke debat in Nederland. Na de aanslagen op het World Trade Center op 9/11, na de moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh – steeds werd ernaar verwezen. Scheffer zou de spanningen tussen culturele groepen hebben voorspeld. Hij wordt gezien als ‘geestelijk vader’ van het debat over de multiculturele samenleving. Eerst was er Scheffer, klonk het vaak in beschouwingen, toen Pim Fortuyn en toen Geert Wilders.

Heeft zich in de afgelopen twintig jaar een drama voltrokken? Is er een onoverbrugbare tweedeling ontstaan? Link

De Grote Oorlog

Met Golden Globes voor beste drama en beste regie nestelde Sam Mendes’ 1917 zich zondag ferm in de kopgroep van Oscarfavorieten. Terecht, want deze ogenschijnlijk in één take en in ‘real time’ opgenomen excursie door het niemandsland van de Eerste Wereldoorlog is een zenuwslopende nagelbijter. Link

Een konijn voor $91 miljoen

Of Waarom gaan er zulke gigantische bedragen om in de kunstmarkt?

Als door de bliksem getroffen, zo voelde de legendarische kunstverzamelaar Peggy Guggenheim zich toen ze na twaalf jaar Venetië weer eens een bezoek bracht aan haar voormalige woonplaats New York. Tot haar verbijstering was in de Sydney Janis Gallery een tentoonstelling van Willem de Kooning bijna uitverkocht: 19 schilderijen, voor een totaalbedrag van 150.000 dollar. En het Metropolitan Museum was in haar ogen helemaal gek geworden: het had 30.000 dollar neergeteld voor een zeven jaar oud abstract druipschilderij van Jackson Pollock.

De New Yorkse kunstbeweging was dolgedraaid, schreef Guggenheim (1898-1979) in haar memoires. ‘Verzamelaars kochten alleen de duurste kunst, omdat ze nergens anders op durfden te vertrouwen. Sommigen kopen alleen om te investeren, plaatsen schilderijen in de opslag zonder er zelfs maar naar te kijken, en bellen elke dag naar hun galerie voor de nieuwste prijsopgave, alsof het aandelen zijn die ze willen verkopen.’

Het is een citaat uit 1959, dat wonderwel past op de huidige kunstmarkt. Het zal de reden zijn waarom de Amerikaanse schrijver Michel Shnayerson (1954) zijn geschiedschrijving van de naoorlogse Amerikaanse kunstmarkt met Peggy Guggenheim begint. De Amerikaanse leidde tot 1947 een galerie in New York. Na haar vertrek verhuisden haar kunstenaars – Barnett Newman, Mark Rothko, Clyfford Still én Jackson Pollock – naar de galerie van Betty Parssons. Hedendaagse kunst was in het naoorlogse Amerika nog iets voor een select groepje liefhebbers. Zelfs voor 150 dollar wist Parssons in 1947 de schilderijen van Pollock niet te slijten. Link

Door het nieuws lijkt de wereld simpeler dan-ie is

Het allergevaarlijkst werkt het bevestigingsvooroordeel bij ideologieën. Ideologieën behoren tot de idiootste dingen die ons brein produceert. In feite zijn het zelfgebouwde, geestelijke gevangenissen. Ideologieën zijn opvattingen tot de macht tien, ze leveren stellingen als het ware in bundels en vormen hele wereldbeschouwingen. Ze werken als zwakstroom op ons brein die allerlei kortsluitingen veroorzaakt en zekeringen laat doorbranden.

Vermijd ideologieën en dogma’s tot elke prijs – juist als ze je wel aanstaan. Ideologieën zijn gegarandeerd verkeerd, ze vernauwen je kijk op de wereld en verleiden je tot miserabele beslissingen. Nieuws versterkt het bevestigingsvooroordeel en wordt zo het hulpwerktuig van ideologieën. Wat overigens precies is wat we in de politieke discussie zien: je laat een wervelstorm van nieuws op de bevolking los en die valt gepolariseerd uit elkaar. Link

We zijn het veel meer eens dan we denken

Van de gemiddeld tachtig jaar op aarde brengt een doorsnee mens ongeveer en door. In die twintig jaar (!) dat hij naar een scherm kijkt, vormt zich een flink deel van zijn wereldbeeld.

Dat beeld ziet er ongeveer zo uit. 

De wereld is gepolariseerder dan ooit. Over bijna alle grote onderwerpen – van klimaat tot immigratie, van vluchtelingen tot racisme – staan we lijnrecht tegenover elkaar. We leven in ‘bubbels van het eigen gelijk’ – of erger nog:  De verdeeldheid is zo groot dat we niet alleen andere meningen, maar zelfs andere feiten zijn toegedaan. De wereld is zwart-wit, links-rechts, voor-tegen – en daartussen gloort niets meer dan een gapend gat van onmin, onbegrip en onverzoenlijkheid. Link

Dutch influence still echoes across contemporary American life

When his children were at preschool in Hackensack, New Jersey, building restorer and historian Tim Adriance taught them a simple nursery rhyme. Although it has a Dutch name – Trip a Trop a Tronjes (“The Father’s Knee is a Throne”) – the song can be sung in English too, making it easy for them to learn. Soon, Adriance remembers, their whole class, mostly Filipino and African American boys and girls, were enthusiastically chanting along.

None of this seems unusual unless you know the song’s history. Remarkably, Trip a Trop a Tronjes was first sung on American shores in the 1600s, before the United States even existed, when Dutch settlers established New Amsterdam – now New York – and built farms in the surrounding countryside. Centuries later, the song has survived through Tim Adriance and Dutch-Americans like him, passed on to immigrant children who reached New Jersey in a different age.

This is part of a far larger, mostly unexplored story. New Amsterdam was renamed centuries ago, and the hills and copses once known as New Netherland – the short-lived, 17th-Century Dutch colony in North America – now lope gently through a stretch of the US states of New York, New Jersey, Delaware and Connecticut. But like Trip a Trop a Tronjesin Hackensack, the old Dutch influence still echoes across contemporary American life. This is doubly true in the region the Dutch once called home: the architecture, language and culture of New Netherland influences New York today, even if most modern-day inhabitants have little idea of the history beneath their feet. Link

An ordinary bicycle’s epic journey

Bicycle-making has become one of the most complex and integrated international industries there is.

Made On Earth – a new series by BBC Future and BBC World News – looks into the everyday items that have shaped global trade routes and left a lasting imprint in cultures around the world. Link

The smart move

We all know people who have suffered by trusting too much: scammed customers, jilted lovers, shunned friends. Indeed, most of us have been burned by misplaced trust. These personal and vicarious experiences lead us to believe that people are too trusting, often verging on gullibility.

In fact, we don’t trust enough.

Take data about trust in the United States (the same would be true in most wealthy democratic countries at least). Interpersonal trust, a measure of whether people think others are in general trustworthy, is at its lowest in nearly 50 years. Yet it is unlikely that people are any less trustworthy than before: the massive drop in crime over the past decades suggests the opposite. Trust in the media is also at bottom levels, even though mainstream media outlets have an impressive (if not unblemished) record of accuracy. Link

De meeste mensen deugen – in de praktijk

Voor alles een eerste keer. Ik ben inmiddels 31 jaar en – hoewel licht kalend – nog steeds zo fris als een hoentje. Of althans, zo voel ik me. Toch moet ik bekennen dat, als het over zaken als YouTube, Instagram en Snapchat gaat, ik me regelmatig oud voel. Stokoud.

Zelfs als heuse millennial ervaar ik een grote, gapende kloof ten opzichte van de generatie onder mij. Dat is de generatie die met de smartphone is opgegroeid, die de NPO als geriatrisch instituut beschouwt en die alle nieuws, entertainment en levenswijsheden door influencers en ander volk op YouTube en Instagram krijgt toegediend.

Ik vond het dan ook ontzettend leuk toen Marije van der Made, professioneel YouTuber, mij vroeg of ik mee wilde doen aan een van haar video’s. Ze had mijn boek De meeste mensen deugen gelezen, was geïnspireerd geraakt, en wilde nu m’n theorie in de praktijk brengen. Wat zou er gebeuren als je een maand lang aardige dingen doet voor vreemden?

Zie het resultaat … Link

‘We moeten overstappen naar een Canadees immigratiemodel’

Na het feest komt de kater. Dat weet iedereen. Maar dat die kater ontstellend lang kan duren, had zelfs Geert Mak niet kunnen bevroeden. In zijn nieuwe boek Grote verwachtingen. Europa 1999-2019, dat dinsdag verschijnt, reist hij opnieuw over dat continent. En terwijl hij, zoals je kon lezen in zijn bestseller In Europa. Reizen door de twintigste eeuw, omstreeks 1999 nog constateerde dat zoveel ten goede was gekeerd en het optimisme geen grenzen kende, ontwaarde hij nu een alomvattende chaos.

Die ontwrichting is het gevolg van de kredietcrisis, de Brexit, de vluchtelingencrisis, het populisme, de radicale islam, het extreme marktdenken, de onvoorspelbare Trump en de sluwe tacticus Poetin. „Je kunt in mijn boek zien hoe ik geworsteld heb met de gebeurtenissen in Oekraïne en Rusland”, zegt Mak bijna vergoelijkend in het tuinhuis van zijn uitgeverij in Amsterdam. „Van Oekraïne kun je je voorstellen dat geen Russische president zich het verlies van de Krim kan permitteren, ook al zou hij een soort Alexander Pechtold zijn. Niet voor niets stemde Gorbatsjov met de annexatie in. Aan de andere kant moet Oekraïne zich los kunnen maken uit de oude koloniale verhoudingen, zoals Rusland die voor ogen heeft.” Link

Alicja Gescinska

Het zit Alicja Gescinska nog altijd hoog, de reacties op haar kandidatuur voor het ­Europees Parlement. “Zo’n twee weken nadat ik op de lijst stond, schreef mijn collega Tinneke Beeckman in De Standaard dat filosofen ongeschikt zijn voor de politiek”, vertelt ze, amper een half jaar na haar politieke avontuur. Vanwaar die scepsis? Waarom zou de politiek geen denkers kunnen gebruiken? En moeten denkers niet juist ‘ja’ zeggen als de politiek hen nodig heeft? 

De 37-jarige Pools-Vlaamse filosofe vindt van wel. Dus hapte ze toe toen Guy Verhofstadt haar vroeg voor de Vlaamse liberalen. Hoewel ze thuis moeilijk gemist kon worden en haar zus destijds ernstig ziek was, voerde ze bevlogen campagne voor Europa.

Een plek in het Europees Parlement leverde dat niet op – te weinig stemmen – maar wel denkstof voor haar zevende boek, waarin ze de politiek verdedigt tegen wantrouwen en cynisme. De titel, ‘Intussen komen mensen om’, vond Gescinska in een gedicht van de Poolse Wisława Szymborska, een ­gedicht over politieke verantwoordelijkheid: 

Apolitieke gedichten zijn ook ­politiek,
en boven ons schijnt de maan,
niet meer onze maan,
maar een punt van discussie.
Link

Verlos ons van onze empathie

Erich Fromm vluchtte in 1934 uit Duitsland naar de Verenigde Staten. Daar werd hij al gauw een intellectuele superster.Hij combineerde de inzichten uit de freudiaanse psychoanalyse met zijn kennis van het vroege werk van Karl Marx, en hij raakte geïnteresseerd in de toepassing van inzichten uit het zen-boeddhisme in de therapeutische praktijk. Zijn ideeën vonden weerklank bij de ontluikende studentenbeweging in de jaren vijftig en zestig. De kleine joodse intellectueel was allesbehalve een beatnik of een hippie, maar hij werd wel de huistheoreticus van de Amerikaanse tegencultuur. Op YouTube zijn nog altijd mooie interviews te zien waarin hij streng uitlegt hoe het consumentisme de Verenigde Staten te gronde zal richten. Tegenwoordig is hij vrijwel vergeten – ondergesneeuwd door slimmere freudianen en hippere marxisten – maar destijds was hij de profeet van de Amerikaanse soixante-huitards, de generatie van mijn vader.

Fromm was onderdeel van de Frankfurter Schule, de beruchte bende marxistische intellectuelen die vanuit Duitsland naar de VS waren gevlucht. Maar als praktiserende psychoanalyticus met een romantische inslag was hij een buitenbeentje tussen doorgewinterde theoretici als Theodor Adorno en Max Horkheimer. Terwijl zij zich bezighielden met hun dialectische hoogvliegerij, stelde Fromm heel andere vragen, bijvoorbeeld naar de oorsprong van het kwaad. Link

Het Europese fort wordt steeds leger

In het Babylonische Gilgamesj-epos worden steden geroemd om hun stevige muren. Het Oude Testament idealiseert samenlevingen met koperen muren. Een paradijs erbinnen, onneembare muren aan de buitenkant en een mislukte kosmos eromheen: de aantrekkingskracht van het isolationisme is overal ter wereld van alle tijden. Het is vooral kenmerkend voor samenlevingen in verval. Maar de geschiedenis leert ons nog een les: muren en isolationisme werken niet, niet lang tenminste. Maar hoe verder burgers zich terugtrekken achter hun veilige muren en grenzen, hoe minder ze geïnteresseerd zijn om in hun verdediging te investeren en hun rijkdom op aangenamer manieren te consumeren. Dat bedoelde de oude Griekse dichter Kallinos met „luieren in armoedige vrede op ons leeggebloede land”, de Romeinse geschiedschrijver Sallustius met „Fortuna die zich tegen ons begon te keren” of de Chinese historicus Liang Qichao met een volk „bedwelmd” door het genot van een valse vrede. Het fort wordt leeg. De muren staan nog overeind, maar daarbinnen wordt de samenleving week. ‘Decadent’ is het woord dat in geschiedwerken het meest wordt gebruikt. En ten slotte worden de muren onder de voet gelopen. Link

Afrika was altijd een wereldspeler

Afrika heeft een geschiedenis. En die begint niet in 1883, als Europese mogendheden in Berlijn het ‘donkere continent’ verdelen. Hij begint ook niet met de Europese handel in Afrikaanse slaven, die een aanvang nam in de 16de eeuw. Tot diep in de 20ste eeuw dachten westerlingen dat zij het waren die verandering hadden gebracht in deze ‘statische’ wereld. We weten nu dat in Afrika, lang voordat de eerste Europese zeelieden er aan land gingen, koninkrijken bestonden, expandeerden, in verval raakten en door buurstaten werden overvleugeld. Geschiedenis, kortom.

Imperialistische ideologen beweerden dat zij Afrika hadden ‘opengelegd’. In werkelijkheid deed het continent al heel vroeg mee in de wereldhandel. West-Afrikaans goud, aangevoerd door de Sahara, werd al in de 9de eeuw gemunt door de emirs van Noord-Afrika. Mansu Musa, koning van het rijk Mali, ging in 1324 op bedevaart naar Mekka. Link

Early men and women were equal, say scientists

Our prehistoric forebears are often portrayed as spear-wielding savages, but the earliest human societies are likely to have been founded on enlightened egalitarian principles, according to scientists.

A study has shown that in contemporary hunter-gatherer tribes, men and women tend to have equal influence on where their group lives and who they live with. The findings challenge the idea that sexual equality is a recent invention, suggesting that it has been the norm for humans for most of our evolutionary history.

Mark Dyble, an anthropologist who led the study at University College London, said: “There is still this wider perception that hunter-gatherers are more macho or male-dominated. We’d argue it was only with the emergence of agriculture, when people could start to accumulate resources, that inequality emerged.”

Dyble says the latest findings suggest that equality between the sexes may have been a survival advantage and played an important role in shaping human society and evolution. “Sexual equality is one of a important suite of changes to social organisation, including things like pair-bonding, our big, social brains, and language, that distinguishes humans,” he said. “It’s an important one that hasn’t really been highlighted before.” Link

Scroll to Top