Alicja Gescinska

Het zit Alicja Gescinska nog altijd hoog, de reacties op haar kandidatuur voor het ­Europees Parlement. “Zo’n twee weken nadat ik op de lijst stond, schreef mijn collega Tinneke Beeckman in De Standaard dat filosofen ongeschikt zijn voor de politiek”, vertelt ze, amper een half jaar na haar politieke avontuur. Vanwaar die scepsis? Waarom zou de politiek geen denkers kunnen gebruiken? En moeten denkers niet juist ‘ja’ zeggen als de politiek hen nodig heeft? 

De 37-jarige Pools-Vlaamse filosofe vindt van wel. Dus hapte ze toe toen Guy Verhofstadt haar vroeg voor de Vlaamse liberalen. Hoewel ze thuis moeilijk gemist kon worden en haar zus destijds ernstig ziek was, voerde ze bevlogen campagne voor Europa.

Een plek in het Europees Parlement leverde dat niet op – te weinig stemmen – maar wel denkstof voor haar zevende boek, waarin ze de politiek verdedigt tegen wantrouwen en cynisme. De titel, ‘Intussen komen mensen om’, vond Gescinska in een gedicht van de Poolse Wisława Szymborska, een ­gedicht over politieke verantwoordelijkheid: 

Apolitieke gedichten zijn ook ­politiek,
en boven ons schijnt de maan,
niet meer onze maan,
maar een punt van discussie.
Link

Verlos ons van onze empathie

Erich Fromm vluchtte in 1934 uit Duitsland naar de Verenigde Staten. Daar werd hij al gauw een intellectuele superster.Hij combineerde de inzichten uit de freudiaanse psychoanalyse met zijn kennis van het vroege werk van Karl Marx, en hij raakte geïnteresseerd in de toepassing van inzichten uit het zen-boeddhisme in de therapeutische praktijk. Zijn ideeën vonden weerklank bij de ontluikende studentenbeweging in de jaren vijftig en zestig. De kleine joodse intellectueel was allesbehalve een beatnik of een hippie, maar hij werd wel de huistheoreticus van de Amerikaanse tegencultuur. Op YouTube zijn nog altijd mooie interviews te zien waarin hij streng uitlegt hoe het consumentisme de Verenigde Staten te gronde zal richten. Tegenwoordig is hij vrijwel vergeten – ondergesneeuwd door slimmere freudianen en hippere marxisten – maar destijds was hij de profeet van de Amerikaanse soixante-huitards, de generatie van mijn vader.

Fromm was onderdeel van de Frankfurter Schule, de beruchte bende marxistische intellectuelen die vanuit Duitsland naar de VS waren gevlucht. Maar als praktiserende psychoanalyticus met een romantische inslag was hij een buitenbeentje tussen doorgewinterde theoretici als Theodor Adorno en Max Horkheimer. Terwijl zij zich bezighielden met hun dialectische hoogvliegerij, stelde Fromm heel andere vragen, bijvoorbeeld naar de oorsprong van het kwaad. Link

Het Europese fort wordt steeds leger

In het Babylonische Gilgamesj-epos worden steden geroemd om hun stevige muren. Het Oude Testament idealiseert samenlevingen met koperen muren. Een paradijs erbinnen, onneembare muren aan de buitenkant en een mislukte kosmos eromheen: de aantrekkingskracht van het isolationisme is overal ter wereld van alle tijden. Het is vooral kenmerkend voor samenlevingen in verval. Maar de geschiedenis leert ons nog een les: muren en isolationisme werken niet, niet lang tenminste. Maar hoe verder burgers zich terugtrekken achter hun veilige muren en grenzen, hoe minder ze geïnteresseerd zijn om in hun verdediging te investeren en hun rijkdom op aangenamer manieren te consumeren. Dat bedoelde de oude Griekse dichter Kallinos met „luieren in armoedige vrede op ons leeggebloede land”, de Romeinse geschiedschrijver Sallustius met „Fortuna die zich tegen ons begon te keren” of de Chinese historicus Liang Qichao met een volk „bedwelmd” door het genot van een valse vrede. Het fort wordt leeg. De muren staan nog overeind, maar daarbinnen wordt de samenleving week. ‘Decadent’ is het woord dat in geschiedwerken het meest wordt gebruikt. En ten slotte worden de muren onder de voet gelopen. Link

Afrika was altijd een wereldspeler

Afrika heeft een geschiedenis. En die begint niet in 1883, als Europese mogendheden in Berlijn het ‘donkere continent’ verdelen. Hij begint ook niet met de Europese handel in Afrikaanse slaven, die een aanvang nam in de 16de eeuw. Tot diep in de 20ste eeuw dachten westerlingen dat zij het waren die verandering hadden gebracht in deze ‘statische’ wereld. We weten nu dat in Afrika, lang voordat de eerste Europese zeelieden er aan land gingen, koninkrijken bestonden, expandeerden, in verval raakten en door buurstaten werden overvleugeld. Geschiedenis, kortom.

Imperialistische ideologen beweerden dat zij Afrika hadden ‘opengelegd’. In werkelijkheid deed het continent al heel vroeg mee in de wereldhandel. West-Afrikaans goud, aangevoerd door de Sahara, werd al in de 9de eeuw gemunt door de emirs van Noord-Afrika. Mansu Musa, koning van het rijk Mali, ging in 1324 op bedevaart naar Mekka. Link

Een radicaal ander mensbeeld – ‘A must read”

De mens is een beest, zeiden de koningen. Een zondaar, zeiden de priesters. Een egoïst, zeiden de boekhouders. Al eeuwen is de westerse cultuur doordrongen van het geloof in de verdorvenheid van de mens. Maar wat als we het al die tijd mis hadden?

In dit boek verweeft Rutger Bregman de jongste inzichten uit de psychologie, de economie, de biologie en de archeologie. Hij neemt ons mee op een reis door de geschiedenis en geeft nieuwe antwoorden op oude vragen. Waarom veroverde juist onze soort de aarde? Hoe verklaren we onze grootste misdaden? En zijn we diep vanbinnen geneigd tot het goede of het kwade?

Adembenemend, weids en revolutionair – De meeste mensen deugen herschrijft niet alleen de geschiedenis, maar werpt ook nieuw licht op onze toekomst. Link

The 20 firms behind a third of all carbon emissions

New data from world-renowned researchers reveals how this cohort of state-owned and multinational firms are driving the climate emergency that threatens the future of humanity, and details how they have continued to expand their operations despite being aware of the industry’s devastating impact on the planet.

The analysis, by Richard Heede at the Climate Accountability Institute in the US, the world’s leading authority on big oil’s role in the escalating climate emergency, evaluates what the global corporations have extracted from the ground, and the subsequent emissions these fossil fuels are responsible for since 1965 – the point at which experts say the environmental impact of fossil fuels was known by both industry leaders and politicians.

The top 20 companies on the list have contributed to 35% of all energy-related carbon dioxide and methane worldwide, totalling 480bn tonnes of carbon dioxide equivalent (GtCO2e) since 1965! Link

Early men and women were equal, say scientists

Our prehistoric forebears are often portrayed as spear-wielding savages, but the earliest human societies are likely to have been founded on enlightened egalitarian principles, according to scientists.

A study has shown that in contemporary hunter-gatherer tribes, men and women tend to have equal influence on where their group lives and who they live with. The findings challenge the idea that sexual equality is a recent invention, suggesting that it has been the norm for humans for most of our evolutionary history.

Mark Dyble, an anthropologist who led the study at University College London, said: “There is still this wider perception that hunter-gatherers are more macho or male-dominated. We’d argue it was only with the emergence of agriculture, when people could start to accumulate resources, that inequality emerged.”

Dyble says the latest findings suggest that equality between the sexes may have been a survival advantage and played an important role in shaping human society and evolution. “Sexual equality is one of a important suite of changes to social organisation, including things like pair-bonding, our big, social brains, and language, that distinguishes humans,” he said. “It’s an important one that hasn’t really been highlighted before.” Link

‘De risico’s op internet zijn groter dan ooit’

We zijn niet vrij zolang vijf techbedrijven het digitale ecosysteem domineren, meent Hans de Zwart. Hij nam vorige week afscheid als directeur van privacyorganisatie Bits of Freedom.

Hij verwijderde zijn sociale media-accounts, laat zijn computer draaien op Linux in plaats van Microsoft of Apple, chat via het privacyvriendelijke Signal, gebruikt op zijn Fairphone een besturingssysteem zonder Google en heeft ook de rest van zijn leven zoveel mogelijk „ont-Googled”. Hans de Zwart, die vorige week afzwaaide als directeur van privacyorganisatie Bits of Freedom (BOF), brengt wat hij predikt in de praktijk.

Zes jaar stond De Zwart aan de frontlinie van het privacydebat. Jaren waarin Bits of Freedom een belangrijke rol speelde bij het referendum over de inlichtingenwet Wiv; streed tegen het ‘hackvoorstel’ dat de politie de bevoegdheid geeft om op computers en telefoons binnen te dringen; in het geweer kwam tegen het Europese ‘uploadfilter’, dat de vrije toegang tot het internet in gevaar zou brengen; grote en kleine privacy-inbreuken door bedrijven en overheden onderzocht; en ondertussen journalisten, ambtenaren, juristen en andere geïnteresseerden adviseerde over onze digitale burgerrechten, te weten: het recht op privacy en de vrijheid van meningsuiting.

Alleen het ont-Googlen is niet helemaal gelukt. Ook al gebruikt De Zwart een privacyvriendelijke zoekmachine en navigeert hij zonder Google Maps. „In de digitale rechtenwereld wordt veel gewerkt met Google Docs, en daar heb je een Google-account voor nodig”, legt hij uit. Het laat zien hoe moeilijk het is om te ontsnappen aan de greep van de internetgigant. Link

Een wereld zonder Google

hoopt op een direct toegankelijk internet, zonder tussenkomst van een nieuwe Apple of Google. Op het album DAMN. van de populaire rapper Kendrick Lamar staat het liedje ‘Pride’. Het werd geproduceerd door Steve Lacy, een jongeman die weigert zijn muziek in traditionele muziekstudio’s te componeren en op te nemen. In plaats daarvan gebruikte hij alleen zijn iPhone 6, met daarop een gratis te downloaden app genaamd GarageBand. link

Men neme 3 elementen … en je hebt een alles verwoestend wapen

We leven in een ‘kanteltijd’, zegt Philipp Blom, filosoof en historicus. De wereld verandert zó snel – de maatschappij, de technologie, het klimaat – dat we ons geen raad weten met de toekomst. Je kunt je kop in het zand steken, wat veel politici doen. Maar het is ook mogelijk een nieuw verhaal te creëren: binnenkort zal niemand het individu meer loszien van zijn omgeving, voorspelt filosoof Philipp Blom. Link

How slavery became America’s first big business

Of the many myths told about American slavery, one of the biggest is that it was an archaic practice that only enriched a small number of men.

The argument has often been used to diminish the scale of slavery, reducing it to a crime committed by a few Southern planters, one that did not touch the rest of the United States. Slavery, the argument goes, was an inefficient system, and the labor of the enslaved was considered less productive than that of a free worker being paid a wage. The use of enslaved labor has been presented as premodern, a practice that had no ties to the capitalism that allowed America to become — and remain — a leading global economy.

But as with so many stories about slavery, this is untrue. Slavery, particularly the cotton slavery that existed from the end of the 18th century to the beginning of the Civil War, was a thoroughly modern business, one that was continuously changing to maximize profits.

To grow the cotton that would clothe the world and fuel global industrialization, thousands of young enslaved men and women — the children of stolen ancestors legally treated as property — were transported from Maryland and Virginia hundreds of miles south, and forcibly retrained to become America’s most efficient laborers. As they were pushed into the expanding territories of Mississippi and Louisiana, sold and bid on at auctions, and resettled onto forced labor camps, they were given a task: to plant and pick thousands of pounds of cotton. Link

Zo evolueerde de smartphone

25 Jaar geleden lag de eerste ‘smartphone’ in de rekken: een zwart, log bakje met een monochroom scherm waarmee je kon bellen en mailen. Sindsdien volgden de ontwikkelingen elkaar snel op – de eerste camera’s, grotere schermen én extra snufjes die ons het leven makkelijker moeten maken. Link

‘Diamanten zijn echte tijdscapsules’

„Diamanten vertellen een verhaal. De meeste mensen beseffen dat niet. De steen aan hun vingers is misschien wel miljarden jaren oud”, zegt de 28-jarige geoloog Suzette Timmerman. Ze doet onderzoek aan diamanten en hun inhoud, om zo meer te weten te komen over de evolutie van de aarde. Link

The future of religion

Hunter-gatherers, for example, tend to believe that all objects – whether animal, vegetable or mineral – have supernatural aspects (animism) and that the world is imbued with supernatural forces (animatism). These must be understood and respected; human morality generally doesn’t figure significantly. This worldview makes sense for groups too small to need abstract codes of conduct, but who must know their environment intimately. (An exception: Shinto, an ancient animist religion, is still widely practised in hyper-modern Japan.)

At the other end of the spectrum, the teeming societies of the West are at least nominally faithful to religions in which a single watchful, all-powerful god lays down, and sometimes enforces, moral instructions: Yahweh, Christ and Allah. The psychologist Ara Norenzayan argues it was belief in these “Big Gods” that allowed the formation of societies made up of large numbers of strangers. Whether that belief constitutes cause or effect has recently been disputed, but the upshot is that sharing a faith allows people to co-exist (relatively) peacefully. The knowledge that Big God is watching makes sure we behave ourselves. Link

Scroll to Top